Kort antwoord: In het Nederlands bestaan er vrijwel geen karaktereigenschappen die met een X beginnen. De twee erkende woorden zijn xenofoob (afkerig of angstig tegenover vreemdelingen, negatief bedoeld) en xenofiel (juist open en nieuwsgierig naar het vreemde en onbekende, positief bedoeld). Beide woorden komen uit het Grieks. Zoek je een positieve eigenschap voor bijvoorbeeld een sollicitatie, dan is xenofiel eigenlijk de enige optie, al klinkt die formeel. Een praktischer alternatief is kiezen voor een eigenschap met een x er ergens IN, zoals flexibel of expressief.
Waarom zijn er bijna geen Nederlandse eigenschappen met een X?
De letter X hoort niet bij de oorspronkelijke Nederlandse klankenvoorraad. Woorden die met een x beginnen zijn daardoor bijna altijd leenwoorden, vaak vakjargon uit wetenschap of techniek: xylofoon, xerografie, xenon. Karaktereigenschappen ontstaan juist in alledaagse, gesproken taal, en die combinatie komt zelden voor. Vandaar dat de woordenlijst voor de letter X vooral vaktermen bevat en nauwelijks bijvoeglijke naamwoorden die iets over iemands karakter zeggen.
| Woord | Betekenis | Positief of negatief |
|---|---|---|
| Xenofoob | Afkerig of angstig tegenover vreemdelingen en het onbekende | Negatief |
| Xenofiel | Open, nieuwsgierig en positief tegenover andere culturen en het onbekende | Positief |
Wat kun je gebruiken als je toch een woord met een X nodig hebt?
Voor een woordspel, quiz of taalopdracht waarbij het woord met een X moet BEGINNEN, zijn xenofoob en xenofiel dus de enige bruikbare karaktereigenschappen. Ontbreekt die harde eis, dan kun je uitwijken naar eigenschappen die een X ergens in het woord hebben:
- Flexibel: kan zich makkelijk aanpassen aan nieuwe situaties.
- Expressief: toont gevoelens en gedachten duidelijk.
- Extravert: naar buiten gericht, houdt van sociaal contact.
- Exact: nauwkeurig en precies in wat iemand doet.
- Complex: veelzijdig, niet eenduidig te typeren.
- Relaxed: ontspannen en kalm onder druk.
Welke eigenschap kun je het beste noemen in een sollicitatie?
Zeg gewoon eerlijk dat er geen natuurlijke, positieve Nederlandse eigenschap bestaat die met een X begint, en kies vervolgens flexibel of expressief als alternatief. Dat laat precies het soort taalgevoel en oplossingsgerichtheid zien waar een sollicitatiecommissie juist naar op zoek is. Wil je het toch heel letterlijk houden, dan is xenofiel een correct en oprecht positief antwoord, al is het woord minder alledaags.
Meer weten over hoe leenwoorden in het Nederlands terechtkomen? Kijk op onzetaal.nl of zoek een woord na in de Woordenlijst Nederlandse Taal. De officiële betekenissen van xenofoob en xenofiel staan ook beschreven op nl.wiktionary.org en achtergrond over vreemdelingenangst op nl.wikipedia.org.
